ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ

ಇತಿಹಾಸ

ದೇವಾಲಯವು ಕಟೀಲಿನಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 20ರಿಂದ 25 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ; ನಾವು ಓದಿದ ಮೂಲಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೂರ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಶಾಸನವಾಗಲಿ, ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷವಾಗಲಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿದವರ ಹೆಸರಾಗಲಿ ನಮಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದಷ್ಟೇ ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಾವು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿವರವಾದ ದಂತಕಥೆ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ದಂತಕಥೆಯಾಗಿಯೇ ಓದಬೇಕು. ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಹೇಳುವ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಬರಗಾಲ ನೀಗಿಸುವ ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಬಾಲಿ ಮುನಿಗೆ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಮಗಳು ನಂದಿನಿ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸು ಎಂದು ಮುನಿ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು. ಅವಳು ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ದೇವಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಳು. ನಂದಿನಿ ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು ಎಂದು ಹಿಂದೂಪ್ಯಾಡ್ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಯಿಂದಲೂ ಸಾವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವರ ಅರುಣಾಸುರನಿಗೆ ಇತ್ತು. ಅವನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದಾಗ ದೇವಿ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾದಳು; ಅವನು ಬಂಡೆಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ ದುಂಬಿಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದೇವಿಗೆ ಭ್ರಾಮರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಅರುಣಾಸುರ ಯಾರು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮೂಲಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ಒಂದರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋದ ಮಂತ್ರಿ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಸುರ ರಾಜ; ಮುಂದೆ ನಡೆದದ್ದರಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ. ನಂತರ ದೇವಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಳು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಹಿಂದೂಪ್ಯಾಡ್.

ಹೆಸರಿಗೂ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ದೇವಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಮಧ್ಯ ಎಂಬರ್ಥದ ಕಟೀ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್. ತುಳುವಿನ ಕಟಿ (ಮಧ್ಯ) ಮತ್ತು ಇಳ (ಪ್ರದೇಶ) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ನದಿಯ ಉಗಮವಾದ ಕನಕಗಿರಿ ಮತ್ತು ಪಾವಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಜಾಗದ ಮಧ್ಯೆ ಕಟೀಲು ಇದೆ ಎಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಟೀಲಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಂದಿಗೂ ನಂಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೇಳ ಇದೆ ಎಂದು ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆರು ಮೇಳಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ಉಲ್ಲೇಖದ ಮೂಲ ನಮಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.